रेल डिपार्टमेंटल तैयारीRail Departmental Taiyari — रेलवे विभागीय परीक्षाओं की तैयारीलॉगिन / ऐप खोलें

रेलवे बोर्ड का प्रश्न-बैंक और यह अभ्यास — कैसे उपयोग करें

Read in English

रेलवे बोर्ड प्रश्न-बैंक अभ्यास (Appendix-3A) • भाग 1 / 1 • Appendix-3 / 3A (IREM) पूरा भाग मुफ़्त

रेलवे बोर्ड का प्रश्न-बैंक क्या है • इस विषय के सेट कैसे बने हैं • अभ्यास का सही तरीक़ा

इस भाग में

  1. रेलवे बोर्ड का प्रश्न-बैंक क्या है
  2. इस विषय के सेट कैसे बने हैं
  3. अभ्यास का सही तरीक़ा

1रेलवे बोर्ड का प्रश्न-बैंक क्या है

सरल भाषा में

Appendix-IIIA में वस्तुनिष्ठ (MCQ) प्रश्न शुरू होने के बाद रेलवे बोर्ड ने SSO (Senior Section Officer — लेखा), Sr. TIA (Travelling Inspector of Accounts) और Sr. ISA (Inspector of Stores Accounts) की तैयारी के लिए विषय-वार प्रश्न-बैंक जारी किया था (2023)। इसमें लगभग 4,000 से अधिक प्रश्न हैं — माल, कोचिंग, पार्सल, यातायात लेखा, सांख्यिकी, लागत, स्थापना, पेंशन/NPS/PF, अनुशासन, निर्माण कार्य, बहीखाता, कारखाना और भंडार।

2इस विषय के सेट कैसे बने हैं

सरल भाषा में

यहाँ के प्रश्न प्रश्न-बैंक की हूबहू नकल नहीं हैं। प्रश्न-बैंक में जिस तथ्य पर प्रश्न था, उसी पर हमने अपने शब्दों में, हिंदी और अंग्रेज़ी दोनों में, प्रश्न बनाया है, और हर उत्तर की व्याख्या जोड़ी है।

सेट विषय
माल (Goods) व विलंब-शुल्क EOL (Engine On Load), निःशुल्क समय, dies-non, साइडिंग प्रभार, WRF (Wagon Registration Fee), FOIS/eRR, GST (Goods and Services Tax), तुलन-पत्र
कोचिंग व टिकट YTSK/JTBS, UTS/PRS, EFT (Excess Fare Ticket), ARP (Advance Reservation Period), रिफ़ंड, दंड, विविध आय
पार्सल व सामान स्केल R/P/S/L, न्यूनतम दूरी, रेड टैरिफ, दायित्व, ई-वे बिल, पट्टा
यातायात लेखा, सांख्यिकी व लागत यातायात उचंत, AOB (Accounts Office Balance Sheet), यातायात बही, सांख्यिकीय इकाइयाँ, इकाई लागत
कारखाना लेखा व लागत मूल लागत, ऑन-कॉस्ट, WMS (Workshop Manufacture Suspense), आउट-टर्न, प्रोत्साहन योजना, कोडल लाइफ, योजना-शीर्ष 21/41/42, उत्पादन इकाइयाँ
भंडार लेखा व क्रय PH 71/72 (Plan Head), क्रय व बिक्री उचंत, स्टॉक समायोजन, टर्नओवर अनुपात, स्टॉक सत्यापन, IREPS/GeM, MSE (Micro and Small Enterprises), मेक इन इंडिया, LD (Liquidated Damages), विकल्प खंड
स्थापना, छुट्टी, पेंशन व अनुशासन सेवानिवृत्ति, MACP (Modified Assured Career Progression), HRA (House Rent Allowance), LAP/LHAP, मातृत्व/CCL, पेंशन, उपदान, NPS/UPS, भविष्य निधि, D&A (Discipline and Appeal) नियम, निलंबन, HOER (Hours of Employment Regulations)

प्रश्न-बैंक (पूर्ण) सेट — पूरा प्रश्न-बैंक, क्रम से

सरल भाषा में

नवंबर 2026 में पूरा Appendix-IIIA प्रश्न-बैंक (818 पृष्ठ) पढ़कर हर प्रश्न यहाँ जोड़ा जा रहा है — अपने शब्दों में, द्विभाषी, पुराने/ग़लत उत्तर सुधारकर। दोहराव वाले प्रश्न एक ही बार रखे गए हैं। इन सेटों के नाम "प्रश्न-बैंक (पूर्ण)" से शुरू होते हैं।

सेट समूह विषय विस्तृत नोट्स
माल 1–2 EOL, मुक्त समय, विलंब-शुल्क, तुलन-पत्र, दावे, RR यातायात लेखा — भाग "प्रश्न-बैंक सार (1)"
कोचिंग 1–2, पार्सल 1–2 टिकट, EFT, विविध आय, स्केल, पट्टा, दायित्व "प्रश्न-बैंक सार (1)"
यातायात लेखा 1–2, सांख्यिकी 1–2 TAMS, त्रुटि-पत्र, प्रभाजन, सांख्यिकी, लागत "प्रश्न-बैंक सार (2) और (3)"
अध्याय 2 सामान्य लेखा, बजट, GST "प्रश्न-बैंक सार (4)"
अध्याय 3 (1–3) छूट, विलंब-शुल्क दरें, निधियाँ, NFR, खान-पान, PRS/UTS जाँच "प्रश्न-बैंक सार (1), (2), (4)"
अध्याय 4 (1–3) कोचिंग जाँच, TA प्रपत्र, MSS/ASS, स्टेशन निरीक्षण, RMC, AOB "प्रश्न-बैंक सार (2), (3)"
अध्याय 5–6 जाँच प्रतिशत, यातायात बही, LTTC/PFT/WIS "प्रश्न-बैंक सार (1), (2)"
अध्याय 7 (1–6) TIA कर्तव्य, UTS/PRS/TTE/पार्सल/माल जाँच, कंटेनर, सांख्यिकी, लागत, रेल अधिनियम दंड "प्रश्न-बैंक सार (2), (3)"
भंडार 1–7 भंडार लेखा, IMMIS, उचंत, भंडार बजट, HSD, क्रय-निविदा, GeM, MSE, e-RA, स्क्रैप बिक्री, COS प्रक्रियाएँ भंडार लेखा व भंडार प्रबंधन — "प्रश्न-बैंक सार"
कारखाना 1–2 WMS, ऑन-कॉस्ट, प्रोत्साहन, PU कोड, RSP/M&P, क्रेडिट अनुपात कारखाना लेखा — "प्रश्न-बैंक सार"

| स्थापना 1–3 | HOER, वेतन निर्धारण की स्थितियाँ, छुट्टी, भत्ते, NPS/EPF, D&A नियम-संख्याएँ, क्वार्टर, पास, PNM | स्थापना — "प्रश्न-बैंक सार"; अनुशासन — "प्रश्न-बैंक सार" | | स्थापना 4–5 | कार्य लेखा, अनुमान, निविदा, GCC, प्लान हेड; वाणिज्यिक लेखांकन | निर्माण कार्य लेखा व अनुबंध — "प्रश्न-बैंक सार"; बहीखाता — "प्रश्न-बैंक सार" | | स्थापना 6–9 | छुट्टी, D&A प्रपत्र, JCM, EC अधिनियम, JV, पेंशन नियम, ग्रेच्युटी, NPS, SRPF, श्रम क़ानून, GST, बजट वर्गीकरण | पेंशन, भविष्य निधि, श्रम क़ानून — "प्रश्न-बैंक सार" | | स्थापना 10–14 | GCC 2020, कार्य कार्यक्रम, PPP, MACP, छुट्टी गणना, सामान्य पुस्तकें, सार, यातायात पुस्तक, आचरण नियम | निर्माण कार्य लेखा, अनुबंध, स्थापना — "प्रश्न-बैंक सार" |

3अभ्यास का सही तरीक़ा

  1. पहले संबंधित विषय के नोट्स पढ़ें — यातायात सेटों से पहले यातायात लेखा एवं सांख्यिकी (Paper-III), कारखाना/भंडार सेटों से पहले Paper-II के नोट्स।
  2. फिर यहाँ का सेट करें; हर ग़लत उत्तर की व्याख्या पढ़ें।
  3. परीक्षा में नवीनतम नियम के अनुसार उत्तर दें — प्रश्न-बैंक का पुराना उत्तर याद न रखें।
याद रखें

प्रश्न-बैंक से तथ्य जल्दी याद होते हैं, पर समझ नोट्स से बनती है — दोनों साथ चलाएँ।

आगे के भाग और MCQ

इस विषय के बाकी 0 भाग, हर भाग के MCQ और मॉक टेस्ट ऐप/वेबसाइट में।

मुफ़्त में शुरू करें
सभी भाग — रेलवे बोर्ड प्रश्न-बैंक अभ्यास (Appendix-3A)
हमारी दूसरी वेबसाइटें: शिक्षक भर्ती राजस्थान — RPSC 1st/2nd Grade, REET Mains नोट्स • CAPF SI (GD) LDCE नोट्स — BSF, CRPF, ITBP, SSB • Steno Adda — स्टेनो डिक्टेशन (हिंदी/English 80–120 WPM) और हिंदी टाइपिंग टेस्ट • Smart PDF Editor — PDF merge, compress, edit, sign (मुफ़्त) • एथिकल हैकिंग कोर्स हिंदी में (मुफ़्त)
सभी परीक्षाएँ और विषय • लॉगिन करें • शिक्षक भर्ती (RPSC / REET) नोट्स • Telegram चैनल • गोपनीयता नीति • नियम व शर्तें • संपर्क